Tin đồn bán cổ phần Anthropic cùng những giao dịch quyền chọn bất thường giúp giới đầu tư nhận ra quỹ AI đình đám của Leopold Aschenbrenner đang rơi vào khủng hoảng.
David Mann đang trên taxi tới sân bay LaGuardia thì nhận được tin: một trong những quỹ đầu tư AI nổi tiếng nhất Phố Wall đang gặp rắc rối.
Chiều 29/7, Mann nhận cuộc gọi từ một bên trung gian cho biết quỹ Situational Awareness của Leopold Aschenbrenner muốn bán một phần cổ phần tại Anthropic, công ty AI được định giá gần 1.000 tỷ USD. Thương vụ phải hoàn tất ngay trong đêm.
Mann lập tức hiểu vấn đề. Không ai bán cổ phần của một công ty chưa IPO với mức định giá khổng lồ như Anthropic nếu không thực sự cần tiền.
“Aschenbrenner đang bị buộc phải bán. Anh ấy cần tiền và đang dò hỏi người mua”, Mann, CEO Mannsion Group – một văn phòng quản lý tài sản gia đình cũng đầu tư vào Anthropic – nhận xét.
Chỉ vài ngày sau, Situational Awareness buộc phải bán phần lớn danh mục cổ phiếu sử dụng đòn bẩy cho Citadel của Ken Griffin. Quỹ mất khoảng 67% giá trị trong tháng 7, tương đương khoảng 30 tỷ USD, dù vẫn tăng 80% tính từ đầu năm.
Từ ngôi sao AI thành con nợ
Trong khoảng hai năm, Aschenbrenner, cựu nhân viên OpenAI ở độ tuổi 20, nổi lên như một “nhà tiên tri AI” trên Phố Wall.
Danh tiếng của ông bắt nguồn phần lớn từ bài luận dài 165 trang năm 2024 mang tên Situational Awareness: The Decade Ahead, trong đó ông dự báo cách AI sẽ phát triển trong thập kỷ tiếp theo.
Situational Awareness xây dựng chiến lược dựa trên những cược tập trung vào AI: mua cổ phiếu các nhà sản xuất chip, công ty hạ tầng AI và những doanh nghiệp được kỳ vọng hưởng lợi từ sự phổ cập của công nghệ này; đồng thời bán khống các công ty có nguy cơ bị AI làm gián đoạn, đặc biệt trong lĩnh vực phần mềm.
Chiến lược cực kỳ rủi ro nhưng đem lại lợi nhuận lớn.
Từ khoảng 1,5 tỷ USD tài sản quản lý vào mùa hè năm 2025, Situational Awareness tăng lên hơn 45 tỷ USD vào đầu tháng 7/2026. Để khuếch đại các khoản đặt cược, quỹ vay khoảng 3 USD cho mỗi 1 USD vốn tự có, thậm chí có thời điểm cao hơn.
Quỹ còn sử dụng các hợp đồng quyền chọn tùy biến, được gọi là flex options, để gia tăng mức độ tiếp xúc với cổ phiếu AI.
“Đây không phải quỹ dành cho các quỹ hưu trí thận trọng hay những giáo viên đã nghỉ hưu. Đây là một cược mạnh tay vào AI và chúng tôi đều biết thị trường sẽ biến động”, John Pfeffer, đồng sáng lập Pfeffer Capital và nhà đầu tư vào Situational Awareness từ những ngày đầu, nói.
Các ngân hàng cũng tham gia cuộc chơi
Thành công của Aschenbrenner thu hút hàng loạt ngân hàng.
Goldman Sachs tài trợ cho các giao dịch của Situational Awareness ngay từ đầu, thậm chí giới thiệu quỹ tại hội nghị dành cho các nhà quản lý quỹ mới nổi của ngân hàng vào tháng 3/2025.
JPMorgan, Bank of America và Citigroup cũng cho Situational vay tiền. Morgan Stanley khi đó đang đàm phán để trở thành đối tác của quỹ.
Tuy nhiên, một số ngân hàng từ chối. Lý do là danh mục của Situational quá tập trung và sử dụng đòn bẩy quá lớn. Một giám đốc môi giới chính từng gặp Aschenbrenner cho rằng sự tự tin gần như không lay chuyển của ông là một dấu hiệu đáng lo.
Điểm đặc biệt nguy hiểm là các vị thế mua và bán khống của quỹ thực chất đều tập trung vào cùng một chủ đề: AI. Vì vậy, thay vì cân bằng rủi ro, hai phía có thể khuếch đại cùng một cú sốc. Giới giao dịch gọi đây là một dạng “Texas hedge”.
Tín hiệu cảnh báo xuất hiện
Đến giữa tháng 7, tâm lý với nhóm cổ phiếu AI bắt đầu đảo chiều, một phần do sự tiến bộ của các mô hình AI mã nguồn mở giá rẻ tại Trung Quốc khiến giới đầu tư lo ngại.
Các ngân hàng cho Situational vay bắt đầu xem xét mức độ rủi ro của họ. Những trader khác cũng theo dõi danh mục của Aschenbrenner. Khi các cổ phiếu ông ưa thích đồng loạt lao dốc, họ bắt đầu nghi ngờ quỹ đang gặp vấn đề.
Các cổ phiếu như Bloom Energy, Sandisk, Nebius và Core Scientific giảm mạnh từ ngày 24/7. Trong khi đó, những cổ phiếu phần mềm mà Situational bán khống, như Adobe, AppLovin và Figma, lại tăng giá, khiến khoản lỗ của quỹ càng lớn.
Giới giao dịch còn nhận thấy khối lượng quyền chọn bán (put options) bất thường, được cho là những giao dịch nhằm bảo vệ trước khả năng danh mục của Situational tiếp tục giảm.
Cùng lúc, các báo cáo tổng hợp do các công ty môi giới chính gửi cho khách hàng cho thấy mức đòn bẩy trong nhóm công nghệ đang giảm nhanh. Điều này trở thành một manh mối quan trọng: một quỹ lớn chuyên đặt cược vào cổ phiếu công nghệ nhiều khả năng đang phải bán tài sản để giảm đòn bẩy.
Đến ngày 29/7, chuyện Situational đang “degrossing” – bán một lượng lớn cổ phiếu để giảm rủi ro và nợ vay – gần như đã trở thành bí mật công khai trên Phố Wall.
Cuộc tháo chạy trong đêm
Trong lúc cần tiền mặt để đáp ứng các yêu cầu bổ sung tài sản thế chấp từ ngân hàng, Situational tìm cách bán một phần trong khoản đầu tư khoảng 5 tỷ USD vào Anthropic.
Nhưng có một trở ngại: Anthropic có quyền phê duyệt việc chuyển nhượng cổ phần tư nhân. Vì vậy, Situational chỉ có thể chào bán cho những nhà đầu tư đã sở hữu cổ phần Anthropic.
Quỹ tiếp cận Sequoia, Greenoaks, văn phòng đầu tư gia đình của Michael Dell và công ty XN, đề nghị mức giá chiết khấu khoảng 20% và đặt thời hạn chỉ 12 giờ.
Greenoaks làm việc xuyên đêm để hoàn tất giao dịch, dự kiến đóng cửa lúc 8h sáng hôm sau. Anthropic cũng đã phê duyệt thương vụ.
Nhưng những người chuẩn bị mua cổ phần Anthropic không biết rằng Situational đồng thời đang đàm phán một thương vụ lớn hơn nhiều với Citadel và Millennium Management: bán phần lớn danh mục cổ phiếu của quỹ.
Ngày 28/7, một lãnh đạo Citadel liên hệ với Situational. Hôm sau, hai bên nhanh chóng chuyển từ phương án Citadel mua toàn bộ danh mục cổ phiếu thanh khoản sang phương án Citadel chỉ mua những vị thế đang được tài trợ bằng đòn bẩy.
Ken Griffin, nhà sáng lập Citadel, trực tiếp tham gia đàm phán từ London.
Aschenbrenner vẫn muốn giữ lại càng nhiều cổ phiếu càng tốt, với kỳ vọng có thể hưởng lợi nếu cuộc khủng hoảng qua đi.
Cuối cùng, Citadel giành được thương vụ vào rạng sáng 30/7, mua danh mục với mức chiết khấu khoảng 10% so với giá thị trường khi đó.
Sau đó, Aschenbrenner thông báo với những nhà đầu tư đang chuẩn bị mua cổ phần Anthropic rằng ông đã có một thỏa thuận tốt hơn với Citadel. Một số nhà đầu tư tức giận.
Khoảng 9h10 sáng, Situational và Citadel hoàn tất các giấy tờ giao dịch, chỉ còn khoảng 20 phút trước khi thị trường Mỹ mở cửa.
30 tỷ USD bốc hơi
Situational sau đó thông báo cho các nhà đầu tư rằng quỹ đã mất khoảng 67% trong tháng 7, tương đương khoảng 30 tỷ USD.
Dù vậy, tính từ đầu năm, quỹ vẫn còn tăng khoảng 80%.
Cú sụp đổ cũng lan sang các nhà đầu tư của Situational. Jane Street – một trong những công ty giao dịch lớn nhất Phố Wall và là nhà đầu tư của Situational – được cho là mất khoảng 15 tỷ USD trong tháng 7, phần lớn liên quan đến khủng hoảng tại Situational.
Vụ việc nhanh chóng trở thành bài học mới về mặt trái của đòn bẩy, vài năm sau cú sụp đổ của Archegos Capital.
Nó cũng cho thấy một đặc điểm khắc nghiệt của Phố Wall: khi một quỹ lớn bắt đầu gặp vấn đề, thông tin có thể lan truyền với tốc độ chóng mặt, biến những dấu hiệu nhỏ thành một làn sóng bán tháo.
Situational tìm cách làm lại
Sau cú sập, Aschenbrenner và đội ngũ lãnh đạo đang gặp các nhà đầu tư để giải thích vì sao quỹ có thể mất hàng chục tỷ USD chỉ trong thời gian rất ngắn.
Quỹ đang tiến hành rà soát toàn bộ sự cố và đánh giá lại mức độ rủi ro có thể chấp nhận trong tương lai.
Situational Awareness hiện quản lý khoảng 15 tỷ USD, thấp hơn nhiều so với mức hơn 45 tỷ USD chỉ vài tuần trước.
Dù vậy, Aschenbrenner chưa rời khỏi cuộc chơi. Quỹ đang xây dựng lại danh mục, trong đó gần đây đã đầu tư 400 triệu USD vào startup chip bí mật Source Foundry và mua thêm cổ phần của SharonAI.
Cuộc khủng hoảng đã khiến đế chế AI của Aschenbrenner co lại đáng kể. Nhưng với việc ông vẫn đặt cược vào AI, câu chuyện của Situational Awareness có vẻ chưa kết thúc.
