Cựu Giám đốc Viện Dị ứng và Bệnh truyền nhiễm Quốc gia Mỹ (NIAID) Anthony Fauci nhiều lần viện dẫn Tu chính án thứ 5 của Hiến pháp Mỹ để từ chối trả lời các câu hỏi tại phiên điều trần căng thẳng ở Thượng viện hôm 30/7, sau khi các cuốn nhật ký thời kỳ đại dịch của ông được công bố.
Phiên điều trần do Thượng nghị sĩ Rand Paul, Chủ tịch Ủy ban An ninh Nội địa Thượng viện, triệu tập sau khi Fauci từ chối tự nguyện ra điều trần. Paul cáo buộc các tài liệu mới cho thấy Fauci đã không minh bạch với người dân Mỹ về việc đóng cửa trường học, nguồn gốc virus SARS-CoV-2 và nhiều vấn đề khác.
Trong suốt hơn ba giờ điều trần, Fauci hơn 100 lần lặp lại câu trả lời: “Theo lời khuyên của luật sư, tôi xin phép từ chối trả lời”, viện dẫn quyền không tự buộc tội theo Tu chính án thứ 5.
Rand Paul cảnh báo việc từ chối hợp tác có thể dẫn đến “hậu quả pháp lý”, đồng thời cho rằng cựu Tổng thống Joe Biden dù đã ban hành lệnh ân xá phòng ngừa cho Fauci đối với các hành vi liên quan đến công vụ trong giai đoạn 2014-19/1/2025, nhưng điều đó không bảo vệ ông nếu khai man trước Quốc hội.
Đáp lại, Fauci cho biết ông đã hơn 200 lần điều trần hoặc báo cáo trước Quốc hội trong sự nghiệp, nhưng lần này lựa chọn im lặng vì tin rằng phiên điều trần chỉ nhằm bôi nhọ cá nhân. Ông cáo buộc Rand Paul có “sự ám ảnh mất kiểm soát” với mình và cho rằng vị thượng nghị sĩ chỉ muốn tìm bất kỳ phát ngôn nào để hiện thực hóa lời kêu gọi tống ông vào tù.
Luật sư của Fauci cũng lên án các cáo buộc là “sai sự thật và đáng xấu hổ”. Phiên điều trần có lúc bị gián đoạn khi Rand Paul yêu cầu lực lượng an ninh mời luật sư của Fauci rời khỏi phòng họp vì không cho phép ông phát biểu.
Tranh cãi về nguồn gốc Covid-19
Một trong những chủ đề trọng tâm là giả thuyết virus rò rỉ từ phòng thí nghiệm. Rand Paul công bố một đoạn nhật ký ngày 1/2/2020 cho thấy trong cuộc họp với khoảng 12 nhà khoa học hàng đầu, phần lớn đều cho rằng khả năng virus bị chỉnh sửa trong phòng thí nghiệm là điều có thể xảy ra.
Ông cũng trình chiếu các đoạn phỏng vấn cũ, trong đó Fauci từng nói chợ buôn bán động vật hoang dã ở châu Á nhiều khả năng là nơi khởi phát đại dịch. Tuy nhiên, theo nhật ký tháng 1/2020, Fauci lại viết rằng chợ Vũ Hán không phải nguồn gốc mà chỉ là nơi khuếch đại sự lây lan.
Ngoài ra, các thượng nghị sĩ Cộng hòa tiếp tục chất vấn Fauci về nghiên cứu “gain-of-function” – loại nghiên cứu làm tăng khả năng lây truyền hoặc thay đổi đặc tính của virus để phục vụ khoa học. Fauci tiếp tục từ chối trả lời.
Di sản gây chia rẽ
Phiên điều trần một lần nữa phản ánh sự chia rẽ sâu sắc quanh vai trò của Fauci trong đại dịch.
Thượng nghị sĩ Rick Scott gọi ông là “kẻ phản diện”, trong khi Thượng nghị sĩ Maggie Hassan ca ngợi Fauci đã có “một sự nghiệp tận tâm bảo vệ sức khỏe cộng đồng”. Các nghị sĩ Dân chủ chỉ trích phiên điều trần mang động cơ chính trị và cho rằng Quốc hội nên tập trung hơn vào các đợt cắt giảm ngân sách y tế dưới thời Tổng thống Donald Trump.
Các cuốn nhật ký cũng tiết lộ Fauci từng hài lòng với sự đưa tin tích cực của truyền thông và nhiều lần cố gắng duy trì quan hệ với Tổng thống Trump trong giai đoạn đầu đại dịch, trước khi hai người bất đồng và công khai đối đầu.
Sau phiên điều trần, Tổng chưởng lý bang Florida thông báo mở cuộc điều tra đối với Fauci, trong khi Thượng nghị sĩ Tommy Tuberville bày tỏ hy vọng bang của ông sẽ truy tố cựu quan chức y tế nếu ông đắc cử thống đốc.
Một số nghị sĩ Cộng hòa còn tranh cãi liệu Fauci có thực sự được quyền viện dẫn Tu chính án thứ 5 hay không, bởi ông đã được ân xá và đã phát biểu mở đầu tại phiên điều trần. Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý nhận định việc Fauci lựa chọn im lặng là chiến thuật nhằm buộc Quốc hội phải đưa vấn đề ra tòa nếu muốn tiếp tục tranh chấp về phạm vi hiệu lực của lệnh ân xá.
