Thỏa thuận đình chiến thương mại giữa Washington và Bắc Kinh có thể vẫn đang được duy trì, nhưng Trung Quốc ngày càng cảnh giác về những gì đang diễn ra ở nơi khác: những nỗ lực của Hoa Kỳ nhằm tạo ra các thỏa thuận có thể cô lập các công ty Trung Quốc khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trước thời hạn chót là ngày 9 tháng 7, các quan chức Hoa Kỳ đang đàm phán sâu rộng với các đối tác thương mại lớn ở Châu Á và Châu Âu, thúc đẩy các thỏa thuận mới nhằm hạn chế sức mạnh của Trung Quốc hoặc chống lại các hoạt động thương mại không công bằng của Trung Quốc.
Donald Trump công bố thỏa thuận thuế quan theo từng bậc với Việt Nam vào thứ 4 với hàng xuất khẩu sang Hoa Kỳ từ quốc gia Đông Nam Á này sẽ bị tính mức thuế 20%, và mức 40% với bất kỳ hàng hóa nào được coi là trung chuyển qua quốc gia này.
Điều đó sẽ ảnh hưởng đến các sản phẩm có linh kiện từ Trung Quốc và có thể là các quốc gia khác, được chuyển qua Việt Nam hoặc chỉ chịu lắp ráp cuối cùng ở mức tối thiểu trước khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ.
Nhà Trắng vẫn chưa công bố thêm chi tiết và nội dung của thỏa thuận, do đó vẫn chưa biết điều này có thể gây thiệt hại như thế nào đối với hoạt động xuất khẩu ngày càng tăng của Trung Quốc sang Việt Nam.
Ấn Độ, một quốc gia khác được coi là gần đạt được thỏa thuận, cũng đã đàm phán về “quy tắc xuất xứ”. Bloomberg News trước đây đã đưa tin rằng Washington muốn ít nhất 60% giá trị gia tăng của sản phẩm được sản xuất tại địa phương đủ điều kiện là “Sản xuất tại Ấn Độ” và được hưởng lợi từ thỏa thuận. Theo báo cáo, Ấn Độ đã thúc đẩy giảm tỷ lệ này xuống còn khoảng 35%.
Alicia Garcia Herrero, nhà kinh tế trưởng khu vực Châu Á – Thái Bình Dương tại Natixis SA, cho biết trong một báo cáo gần đây rằng “Thế tiến thoái lưỡng nan của Châu Á khi nói đến cuộc chiến thương mại của Trump là phụ thuộc vào nhu cầu cuối cùng của Hoa Kỳ trong khi lại phụ thuộc rất nhiều vào giá trị gia tăng của Trung Quốc trong sản xuất trong nước”, đồng thời nói thêm rằng Việt Nam, Campuchia và Đài Loan nằm trong số những quốc gia chịu ảnh hưởng nhiều nhất.
Trung Quốc, đối tác thương mại lớn hơn Hoa Kỳ đối với hầu hết các nền kinh tế châu Á, đã cảnh báo về hậu quả nếu lợi ích của mình bị đe dọa.
“Trung Quốc kiên quyết phản đối bất kỳ bên nào đạt được thỏa thuận gây tổn hại đến lợi ích của Trung Quốc để đổi lấy việc giảm thuế quan”, Bộ Thương mại cho biết trong một tuyên bố hôm thứ bảy, lặp lại những cảnh báo trước đó. “Nếu điều này xảy ra, Trung Quốc sẽ không bao giờ chấp nhận và sẽ kiên quyết phản đối để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình”.
“Bắc Kinh đã nói rõ rằng họ sẽ đáp trả các thỏa thuận gây tổn hại đến lợi ích của Trung Quốc và quyết định đồng ý tăng thuế đối với hàng hóa được coi là “trung chuyển” qua Việt Nam có thể nằm trong phạm trù đó”.
Một số chính phủ đang có động thái để giữ vững lập trường của Washington. Việt Nam, Thái Lan và Hàn Quốc đều đã đưa ra các biện pháp ngăn chặn hàng hóa được chuyển hướng qua quốc gia của họ đến Hoa Kỳ kể từ khi mức thuế của Trump được công bố vào tháng 4.
Một mối quan tâm khác đối với Bắc Kinh là liệu Hoa Kỳ có thể thuyết phục các nước khác áp đặt hoặc thắt chặt kiểm soát xuất khẩu đối với thiết bị công nghệ cao hay không, điều này sẽ cản trở thêm nỗ lực của Trung Quốc trong việc mua các công cụ cần thiết để sản xuất chất bán dẫn tiên tiến.
Tuy nhiên, căng thẳng thương mại đang gia tăng. Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen gần đây đã cáo buộc Bắc Kinh “vũ khí hóa” đất hiếm và nam châm và cảnh báo về những rủi ro do tình trạng dư thừa công suất của Trung Quốc gây ra.
Trong chuyến thăm Đông Nam Á đầu năm nay, Chủ tịch Tập Cận Bình đã thúc giục khu vực này đoàn kết như một “gia đình châu Á”, cảnh báo về tình trạng phân mảnh thương mại.
“Nếu một số thỏa thuận nêu rõ Trung Quốc là mục tiêu và cho thấy một số quốc gia đang hợp tác hoặc cộng tác với Hoa Kỳ để ‘kiềm chế Trung Quốc’, thì Trung Quốc chắc chắn sẽ đáp trả”, Tu Xinquan, Viện trưởng Viện Nghiên cứu WTO Trung Quốc tại Đại học Kinh doanh và Kinh tế Quốc tế tại Bắc Kinh và là cựu cố vấn của Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết.
