Chính quyền Mỹ đã mở đường cho Iran bán dầu bằng đồng USD—kể cả cho các khách hàng Mỹ—đánh dấu sự đảo chiều lớn trong chính sách trừng phạt kéo dài nhiều thập kỷ đối với ngành năng lượng của Tehran.
Theo quyết định của Bộ Tài chính Mỹ, các lệnh trừng phạt liên quan đến giao dịch dầu mỏ sẽ được tạm nới lỏng trong 2 tháng, nhằm tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán về việc mở lại eo biển Hormuz và xử lý hồ sơ hạt nhân Iran.
Phó Tổng thống JD Vance cho biết Iran đã đồng ý cho phép thanh sát viên hạt nhân quốc tế quay trở lại ngay trong tuần này—một bước đi được xem là nhượng bộ đáng kể, dù chi tiết quyền tiếp cận vẫn đang được thương lượng.
Nới lỏng chưa từng có
Động thái mới cho phép Iran nhận thanh toán trực tiếp bằng USD, giúp nước này dễ dàng đưa nguồn thu dầu mỏ về nước—điều trước đây gần như không thể do các hạn chế tài chính. Các ngân hàng Iran, bao gồm cả ngân hàng trung ương, cũng được miễn trừ một phần trừng phạt.
Quyết định này về thực chất đã “phá vỡ” cấu trúc trừng phạt được Mỹ xây dựng suốt hai thập kỷ, theo một số chuyên gia. Trước đó, Iran buộc phải sử dụng mạng lưới tàu chở dầu “bóng tối” để xuất khẩu, chủ yếu sang Trung Quốc.
Hiện nay, đội tàu này tạm thời được hợp pháp hóa, cho phép Iran bán dầu một cách công khai hơn.
Tiến triển nhưng gây tranh cãi
Động thái của Washington được xem là tín hiệu tích cực trong nỗ lực chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, nó cũng làm dấy lên lo ngại rằng Iran đang nhận được lợi ích tài chính lớn trước khi có những nhượng bộ rõ ràng về chương trình hạt nhân.
Tổng thống Donald Trump cảnh báo Mỹ có thể nối lại tấn công nếu Iran không tuân thủ thỏa thuận. Tuy vậy, ông vẫn bảo vệ cách tiếp cận ngoại giao, cho rằng thỏa thuận đã giúp khôi phục phần nào hoạt động vận tải dầu qua eo biển Hormuz và tạo cơ hội để Iran dùng nguồn tiền mua nông sản Mỹ.
Đàm phán còn nhiều điểm nghẽn
Cốt lõi của đàm phán vẫn là chương trình hạt nhân Iran. Washington muốn Tehran từ bỏ lượng uranium làm giàu, trong khi Iran yêu cầu được nới lỏng trừng phạt và khẳng định quyền phát triển hạt nhân dân sự.
Ngoài ra, hai bên cũng đạt tiến triển trong việc thiết lập cơ chế giảm leo thang tại Lebanon—nơi xung đột giữa Israel và Hezbollah từng nhiều lần đe dọa phá vỡ đàm phán—cũng như cơ chế liên lạc nhằm tránh sự cố tại eo biển Hormuz.
Thanh sát hạt nhân – chìa khóa then chốt
Việc các thanh sát viên của International Atomic Energy Agency quay lại Iran được xem là yếu tố quan trọng để đánh giá mức độ thiệt hại tại các cơ sở hạt nhân và xác định lượng uranium làm giàu còn lại.
Tuy nhiên, phía Iran chưa xác nhận đầy đủ cam kết này, và các lực lượng cứng rắn trong nước đã phản đối việc mở rộng quyền tiếp cận cho thanh sát viên.
Triển vọng mong manh
Các cuộc đàm phán vẫn tiếp diễn với sự tham gia của các bên trung gian như Qatar và Pakistan. Hai bên đã thống nhất một số cơ chế nhằm tránh leo thang quân sự, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề lớn chưa được giải quyết.
“Chúng tôi đã đặt nền móng tốt cho một thỏa thuận cuối cùng, nhưng vẫn còn rất nhiều việc phải làm,” ông Vance nói.
Dù có tín hiệu tiến triển, triển vọng đạt được một thỏa thuận toàn diện vẫn mong manh, khi cả lợi ích kinh tế, an ninh và chính trị của các bên còn khác biệt sâu sắc.
