Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ tuần trước bác bỏ nhiều mức thuế quan toàn cầu do Tổng thống Donald Trump áp đặt, ít nhất 1.800 doanh nghiệp đã nộp đơn kiện yêu cầu chính phủ hoàn trả tiền thuế đã thu. Tổng số tiền liên quan ước tính lên tới 130 tỷ USD trong 10 tháng các mức thuế này có hiệu lực.
Theo phân tích của Wall Street Journal, phần lớn các công ty – trong đó có những tên tuổi lớn như Costco Wholesale, Goodyear Tire & Rubber và Barnes & Noble Purchasing – đã chủ động khởi kiện trước khi phán quyết được đưa ra. Sau quyết định của Tòa án Tối cao, nhiều doanh nghiệp khác, bao gồm FedEx, tiếp tục tham gia, và giới luật sư dự báo làn sóng kiện tụng sẽ còn tăng mạnh.
Luật sư Matthew Seligman, người đại diện cho các nhà nhập khẩu, ví von số vụ kiện có thể đạt quy mô “như các vụ kiện liên quan đến amiăng”, nhưng điểm khác biệt là tất cả diễn ra gần như cùng thời điểm.
Theo hồ sơ nộp lên tòa, đến ngày 10/12 có ít nhất 301.000 nhà nhập khẩu chịu ảnh hưởng của các mức thuế sau đó bị tuyên vô hiệu. Con số này bao gồm cả doanh nghiệp lẫn một số cá nhân trực tiếp nộp thuế cho hàng hóa mua từ nước ngoài.
Trọng trách xử lý các vụ kiện thuộc về Tòa án Thương mại Quốc tế (CIT) có trụ sở tại New York – một tòa án liên bang chuyên trách các vấn đề thương mại. Dù có nhiều kinh nghiệm, CIT chưa từng phải đối mặt với số lượng nguyên đơn lớn và giá trị tranh chấp ở quy mô như vậy.
Chính quyền Trump phát đi những tín hiệu trái chiều về việc hoàn tiền. Trong các hồ sơ trước đó, luật sư chính phủ từng cam kết doanh nghiệp có thể được “bồi hoàn đầy đủ, bao gồm cả tiền lãi” nếu thuế bị tuyên là trái luật. Tuy nhiên, sau phán quyết, ông Trump tỏ ra không hài lòng và cho rằng vấn đề hoàn tiền chưa được đề cập rõ ràng, đồng thời dự báo các tranh chấp pháp lý có thể kéo dài nhiều năm. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent sau đó nói chính phủ sẽ tuân theo hướng dẫn của tòa án cấp dưới.
Tuần này, các luật sư đại diện doanh nghiệp đã yêu cầu CIT và một tòa phúc thẩm ban hành lệnh buộc chính phủ nhanh chóng hoàn trả toàn bộ tiền thuế. Phản hồi chính thức đầu tiên của chính quyền dự kiến được nộp vào cuối tuần.
Hiện nay, phần lớn đơn kiện có nội dung tương tự nhau, chỉ nêu cơ sở pháp lý và yêu cầu hoàn tiền, nhưng không công khai số tiền cụ thể từng công ty đòi lại. Trước đó, CIT đã tạm dừng mọi vụ kiện liên quan đến thuế quan để chờ phán quyết cuối cùng của Tòa án Tối cao và cho biết sẽ triển khai quy trình tiếp theo khi có quyết định chung cuộc.
Giới luật sư đưa ra các kịch bản khác nhau về thời gian xử lý. Kịch bản lạc quan cho rằng quá trình có thể mất một đến hai năm; trong khi đó, dự báo bi quan cho rằng thời gian có thể kéo dài đáng kể.
Các doanh nghiệp cũng nhận được tư vấn không đồng nhất. Một số được khuyên chờ đợi vì có thể không cần kiện riêng lẻ để được hoàn tiền. Ngược lại, nhiều hãng luật đã lập các nhóm chuyên trách để hỗ trợ khách hàng khởi kiện nhằm tăng khả năng được giải quyết sớm.
Không phải công ty nào cũng đủ nguồn lực pháp lý để theo đuổi vụ kiện. Một số khách hàng của công ty môi giới hải quan Mercantile Logistics & International Trade đang tìm cách đòi hoàn từ 2.200 USD đến 7 triệu USD, nhưng chỉ doanh nghiệp niêm yết lớn nhất trong nhóm có khả năng thuê luật sư nộp đơn. Các công ty nhỏ hơn buộc phải chờ đợi và hy vọng cơ quan hải quan tự động hoàn tiền.
Theo các chuyên gia thương mại, CIT có thể thiết lập một cơ chế hoàn tiền chung dưới sự giám sát của tòa, tạo điều kiện cho mọi nhà nhập khẩu được tiếp cận. Trong bối cảnh đó, việc nộp đơn kiện lúc này được xem là cách để doanh nghiệp chủ động tạo lợi thế nhằm rút ngắn thời gian chờ đợi.
Cuộc chiến pháp lý quanh 130 tỷ USD tiền thuế vì thế không chỉ là vấn đề kỹ thuật pháp lý, mà còn là phép thử lớn đối với hệ thống tư pháp thương mại Mỹ trong việc xử lý một khối lượng tranh chấp chưa từng có tiền lệ.
