Hơn một thập kỷ trước, mỗi lần quan hệ Trung – Nhật căng thẳng, Bắc Kinh thường để mặc hoặc thậm chí cổ vũ các cuộc tẩy chay và biểu tình chống hàng Nhật. Lần này, cách tiếp cận của Chủ tịch Tập Cận Bình có phần kiềm chế hơn.
Cuối tuần trước, khi tiêm kích Trung Quốc chiếu radar khóa mục tiêu vào máy bay Nhật trên vùng biển Okinawa, người dân Thượng Hải lại xếp hàng tới 14 tiếng để ăn sushi tại hai nhà hàng mới khai trương. Sushiro – chuỗi thương hiệu Nhật đã có khoảng 70 cửa hàng tại Trung Quốc – tiếp tục thu hút đông nghịt khách.
Oscar, 22 tuổi, đến từ Phúc Kiến, nói rằng căng thẳng chính trị “không liên quan đến bữa ăn”, dù vẫn “tôn trọng quyết định của chính phủ”.
Dù hai nền kinh tế lớn nhất châu Á đang đối đầu trên mặt trận ngoại giao, 1,4 tỷ người tiêu dùng Trung Quốc gần như không bị ảnh hưởng. Chính quyền Trung Quốc hạn chế du lịch sang Nhật, siết nhập khẩu hải sản, hủy một số buổi hòa nhạc và phim Nhật, nhưng tránh thổi bùng dư luận đến mức khó kiểm soát — nhất là trong bối cảnh tiêu dùng nội địa đang yếu.
Theo Jeremy Chan, chuyên gia của Eurasia Group, kích động giận dữ công chúng có thể dẫn đến hệ quả khó lường. Ông nhận xét phần lớn người dân xem phát ngôn gần đây của Thủ tướng Nhật Sanae Takaichi là vấn đề “xa vời”, không ảnh hưởng đến quyết định mua sắm.
Số liệu từ nền tảng TMall cho thấy doanh thu của các thương hiệu Nhật như Uniqlo, Muji, Shiseido, Sony, Panasonic thậm chí còn tăng từ khi nổ ra tranh cãi. Ngay cả những nhân vật từng theo đường lối dân tộc chủ nghĩa mạnh mẽ như cựu tổng biên tập Hồ Tích Tiến cũng kêu gọi xã hội giữ bình tĩnh.
Khác với năm 2012 — khi Trung Quốc bùng nổ biểu tình sau quyết định quốc hữu hóa quần đảo tranh chấp của Tokyo — hiện thị trường hầu như không có biến động. Khi đó, nhiều cửa hàng Uniqlo và Aeon phải đóng cửa, còn các hãng ô tô Nhật bị tẩy chay mạnh mẽ.
Giờ đây, tại đại lý Toyota ở Thâm Quyến, một nhân viên cho biết chưa thấy dấu hiệu sụt giảm doanh số mẫu xe điện bZ3X. Tại cửa hàng Uniqlo ở Bắc Kinh, khách hàng vẫn tấp nập. Bà Lưu, gần 60 tuổi, nói rằng “không đến mức phải ngừng dùng đồ Nhật”, nhất là phần lớn hàng hóa của các thương hiệu này được sản xuất ngay tại Trung Quốc.
Một số người lo ngại về an toàn khi du lịch Nhật Bản, nhưng không thay đổi thói quen mua sắm. Cửa hàng Muji mới mở tại Thành Đô thậm chí vẫn đông khách, được khen ngợi nhờ hợp tác với nhà thiết kế địa phương và sản phẩm sáng tạo như kem chili-oil.
Tuy vậy, sự bình lặng này có thể thay đổi nếu Tokyo không đáp ứng yêu cầu rút lại phát ngôn. Học giả Ngô Tân Ba của Đại học Phúc Đán dự báo Trung Quốc có thể gia tăng sức ép nếu Thủ tướng Takaichi giữ nguyên lập trường.
Tại nhà hàng Sushiro, một tấm biển nhỏ đặt trước quầy thu ngân nhắc khách xếp hàng trật tự giữa cảnh chen chúc. Dòng chữ ngắn gọn: “Hãy cùng giữ văn minh và công bằng”.