Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố việc đảm bảo tự do hàng hải qua Strait of Hormuz là điều kiện bắt buộc trong bất kỳ thỏa thuận nào nhằm chấm dứt xung đột Trung Đông, đồng thời gia tăng đe dọa tấn công hạ tầng trọng yếu của Iran nếu Tehran không đáp ứng trước thời hạn ông đưa ra.
Phát biểu tại Nhà Trắng, ông Trump cho biết các cuộc đàm phán với Iran đang “diễn ra tốt đẹp”, song nhấn mạnh việc mở lại eo biển Hormuz là “ưu tiên rất lớn”. Trước đó, chính quyền Mỹ chưa coi đây là điều kiện cốt lõi.
“Chúng ta cần một thỏa thuận chấp nhận được, và một phần trong đó là phải đảm bảo dòng chảy tự do của dầu mỏ và hàng hóa”, ông nói.
Đặt “tối hậu thư” và cảnh báo tấn công quy mô lớn
Ông Trump đưa ra thời hạn chót vào 20h tối thứ Ba (giờ Mỹ), cảnh báo nếu không đạt được thỏa thuận, quân đội Mỹ có thể phá hủy hàng loạt hạ tầng của Iran, từ cầu đường đến nhà máy điện, chỉ trong vài giờ.
Dù các cuộc tấn công vào cơ sở dân sự bị cấm theo Công ước Geneva, ông Trump tuyên bố “không lo ngại” về cáo buộc tội phạm chiến tranh.
Tối hậu thư này đánh dấu bước leo thang mới trong cuộc xung đột đã kéo dài sang tháng thứ hai, khiến hàng nghìn người thiệt mạng và gây gián đoạn nghiêm trọng nhất từ trước tới nay đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu. Trong nước, áp lực cũng gia tăng khi giá xăng tại Mỹ vượt 4 USD/gallon.
Iran cảnh báo đáp trả, đàm phán bế tắc
Tehran tuyên bố sẽ đáp trả bằng cách tăng cường tấn công vào hạ tầng năng lượng tại vùng Vịnh nếu Mỹ nhắm vào mục tiêu dân sự. Iran cũng bác bỏ đề xuất ngừng bắn và yêu cầu chấm dứt hoàn toàn chiến sự, dỡ bỏ trừng phạt và tiến hành tái thiết.
Theo truyền thông nhà nước Iran, nước này chỉ chấp nhận mở lại eo biển Hormuz khi được bồi thường thiệt hại từ chiến tranh. Trong khi đó, các cuộc tấn công nhằm vào mục tiêu năng lượng tại khu vực vẫn tiếp diễn, bao gồm cả trụ sở dầu mỏ tại Kuwait.
Các nỗ lực trung gian từ Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ đang hướng tới một lệnh ngừng bắn tạm thời khoảng 45 ngày nhằm ngăn chặn nguy cơ leo thang tiếp theo.
Tín hiệu trái chiều từ Washington
Dù gia tăng đe dọa, ông Trump vẫn bày tỏ lạc quan về tiến trình ngoại giao, cho rằng phía Iran là “đối tác sẵn sàng đàm phán”. Ông cũng cho biết Phó tổng thống JD Vance và đặc phái viên Steve Witkoff đang tham gia các cuộc trao đổi.
Tuy nhiên, các tuyên bố từ Nhà Trắng có phần mâu thuẫn. Trước đó, Iran đã từ chối đề xuất ngừng bắn được chuyển qua Pakistan.
Thị trường dầu tiếp tục biến động mạnh
Giá dầu tăng trở lại sau các phát biểu cứng rắn của ông Trump, phản ánh lo ngại rằng dòng chảy qua eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị gián đoạn. Dầu Brent vượt 109 USD/thùng, trong khi dầu WTI của Mỹ tiến gần 112 USD/thùng.
Thị trường chứng khoán biến động nhẹ, còn trái phiếu và đồng USD ít thay đổi.
Rủi ro quân sự và áp lực chính trị
Mỹ tiếp tục duy trì hiện diện quân sự mạnh tại khu vực, trong khi giao tranh giữa Iran với Mỹ và Israel chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Các cuộc tấn công và phản công diễn ra liên tiếp, làm gia tăng rủi ro đối với vận tải và năng lượng toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, ông Trump thừa nhận mong muốn khai thác nguồn dầu của Iran cho Mỹ, nhưng cũng đối mặt với áp lực dư luận trong nước muốn sớm kết thúc chiến tranh.
“Tôi là một doanh nhân trước tiên”, ông nói, ám chỉ bài toán giữa lợi ích kinh tế và chi phí chính trị đang ngày càng trở nên khó cân bằng.
