Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington sẽ tạm hoãn các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng của Iran sau những gì ông gọi là “cuộc trao đổi mang tính xây dựng”. Tuy nhiên, phát biểu này ngay lập tức gây hoài nghi về việc liệu hai bên có thực sự đàm phán hay không, cũng như nội dung thỏa thuận.
Phát biểu hôm thứ Hai, ông Trump nói Mỹ sẽ trì hoãn kế hoạch tấn công trong 5 ngày, viện dẫn “những điểm đồng thuận lớn” với Tehran. Ông cho biết các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đã có cuộc trao đổi kéo dài với một “nhân vật cấp cao” phía Iran, và hai bên sẽ tiếp tục liên lạc qua điện thoại.
“Iran còn một cơ hội để chấm dứt các mối đe dọa”, ông Trump nói, đồng thời nhấn mạnh Tehran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân.
Trong khi đó, thị trường dầu mỏ biến động mạnh: giá Brent dao động hơn 18 USD trong phiên trước khi giảm xuống dưới 100 USD/thùng lần đầu sau gần hai tuần, phản ánh tâm lý bất ổn khi tín hiệu đàm phán xuất hiện nhưng chưa được xác nhận.
Iran phủ nhận đàm phán, thông tin trái chiều
Trang Axios cho biết phía Mỹ đã tiếp xúc với Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad-Bagher Ghalibaf. Tuy nhiên, ông Ghalibaf bác bỏ thông tin này. Truyền hình nhà nước Iran cũng nói Washington chỉ “thử tiếp cận qua trung gian” và Tehran chưa phản hồi.
Một số nguồn tin khác, bao gồm CBS News, lại cho rằng Iran đang xem xét các thông điệp từ Mỹ. Quan chức Iran thậm chí đặt nghi vấn đây có thể là “đòn nghi binh”.
Ông Trump nói đại diện Iran không phải là Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei, song không nêu danh tính cụ thể.
Mục tiêu hạt nhân và eo biển Hormuz
Theo ông Trump, mục tiêu cốt lõi của Mỹ và Israel là ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân. Ông thậm chí cho rằng hai bên đã có đồng thuận về việc cấm làm giàu uranium, kể cả cho mục đích dân sự.
Nhà lãnh đạo Mỹ cũng đề cập khả năng cùng kiểm soát Strait of Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% dầu và khí hóa lỏng toàn cầu – và cho biết tuyến này có thể sớm được mở lại nếu đàm phán tiến triển.
Tuy vậy, ông cũng cảnh báo nếu tiến trình thất bại, Mỹ có thể nối lại các cuộc không kích quy mô lớn.
Xung đột chưa hạ nhiệt
Bất chấp tín hiệu đối thoại, Iran vẫn tiếp tục phóng tên lửa và UAV vào Israel và các mục tiêu của Mỹ. Cố vấn quân sự của lãnh tụ tối cao tuyên bố chiến sự sẽ kéo dài cho đến khi toàn bộ lệnh trừng phạt được dỡ bỏ.
Ở chiều ngược lại, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết vẫn tiếp tục các chiến dịch quân sự nhằm vào Iran và lực lượng Hezbollah tại Lebanon.
Mỹ đã điều động thêm lực lượng, bao gồm hơn 2.000 lính thủy đánh bộ từ Nhật Bản tới khu vực.
Một số chuyên gia, như Fred Fleitz, cho rằng động thái “đàm phán” có thể chỉ là chiến thuật, nhưng vẫn kỳ vọng đây là bước khởi đầu để giảm leo thang.
Nguy cơ khủng hoảng năng lượng toàn cầu
Iran cảnh báo có thể rải thủy lôi trên toàn Vịnh Ba Tư nếu bị tấn công thêm. Các nước như Thổ Nhĩ Kỳ, Ả Rập Xê Út và Oman đang nỗ lực làm trung gian nhằm đạt được lệnh ngừng bắn.
Trước đó, xung đột bùng phát từ các đợt không kích do Mỹ và Israel tiến hành ngày 28/2, khiến lãnh tụ tối cao Ali Khamenei thiệt mạng. Iran sau đó đóng cửa eo biển Hormuz, khiến giá năng lượng tăng vọt và dấy lên lo ngại lạm phát, khủng hoảng lương thực.
Chiến sự đã khiến hơn 4.200 người thiệt mạng, trong đó phần lớn là tại Iran. Riêng tại Iran có hơn 3.200 người chết; Lebanon hơn 1.000; Israel và một số nước Arab ghi nhận hàng chục trường hợp.
Các cuộc không kích gần đây cũng gây thiệt hại nghiêm trọng cho hạ tầng năng lượng khu vực, bao gồm nhà máy LNG Ras Laffan tại Qatar. Theo Giám đốc International Energy Agency Fatih Birol, hơn 40 cơ sở năng lượng tại Trung Đông đã bị phá hủy ở mức độ nặng, có thể khiến chuỗi cung ứng toàn cầu gián đoạn kéo dài.
Việc khôi phục các mỏ dầu, nhà máy lọc dầu và đường ống sẽ mất nhiều thời gian, trong khi eo biển Hormuz vẫn bị kiểm soát nghiêm ngặt, chỉ cho phép một số ít tàu đi qua.
Trong bối cảnh đó, áp lực trong nước đối với ông Trump cũng gia tăng khi giá xăng tại Mỹ liên tục tăng, ngay trước thềm bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.
