Chính phủ Mexico đã công bố chi tiết chiến dịch truy bắt và tiêu diệt Nemesio Oseguera Cervantes, biệt danh “El Mencho”, thủ lĩnh băng đảng ma túy Jalisco New Generation Cartel (CJNG) và là đối tượng bị truy nã gắt gao nhất nước này. Tổng thống Claudia Sheinbaum nhấn mạnh đây là chiến dịch do lực lượng liên bang Mexico trực tiếp thực hiện, dù có sự trao đổi thông tin tình báo với phía Mỹ.
Theo Bộ trưởng Quốc phòng Ricardo Trevilla Trejo, manh mối quan trọng nhất dẫn đến việc xác định vị trí của Oseguera đến từ việc theo dõi một người tình của ông ta. Ngày 20/2, một cộng sự thân cận của người phụ nữ này bị phát hiện và được đưa tới Tapalpa, bang Jalisco. Một ngày sau, lực lượng chức năng nhận được thông tin “El Mencho” đang ẩn náu tại đây.
Sau khi bị phát hiện, Oseguera cùng đội cận vệ mang theo nhiều vũ khí hạng nặng, trong đó có hai bệ phóng rocket, rút vào khu vực rừng núi. Lực lượng đặc nhiệm Mexico bao vây và làm bị thương nặng nhóm này. Oseguera tử vong trên đường được chuyển tới bệnh viện, thi thể được đưa về Mexico City vì lý do an ninh.
Một nguồn thạo tin cho biết Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đóng vai trò quan trọng khi cung cấp thông tin tình báo cho phía Mexico, song bà Sheinbaum khẳng định không có lực lượng Mỹ trực tiếp tham gia chiến dịch. “Tất cả các hoạt động đều do lực lượng liên bang thực hiện,” bà nói.
Chiến dịch và làn sóng bạo lực bùng phát sau đó khiến gần 36 tay súng thiệt mạng. Vệ binh Quốc gia Mexico mất 25 thành viên và một dân thường cũng bị sát hại. Các băng nhóm tội phạm đã dựng tổng cộng 85 chốt chặn bằng cách đốt xe, phong tỏa đường tại Jalisco và nhiều bang khác. Cửa hàng tiện lợi, hiệu thuốc và ngân hàng bị phóng hỏa; xảy ra nhiều vụ đụng độ với lực lượng an ninh. Một thủ lĩnh thân cận của Oseguera là Hugo Macías Ureña, biệt danh “El Tuli”, cũng bị quân đội Mexico tiêu diệt khi tổ chức các cuộc tấn công trả đũa.
Tác động từ cuộc truy quét lan sang thị trường tài chính. Đồng peso có lúc giảm 0,5% trong phiên đầu tuần trước khi thu hẹp đà giảm. Chỉ số Mexbol mất hơn 1%, cổ phiếu các công ty vận hành sân bay và hãng hàng không Volaris lao dốc mạnh. Quỹ iShares MSCI Mexico ETF cũng ghi nhận mức giảm trong ngày lớn nhất hai tuần.
Dù vậy, việc loại bỏ “El Mencho” được xem là thắng lợi chính trị lớn của bà Sheinbaum, trong bối cảnh bà chịu sức ép từ Tổng thống Mỹ Donald Trump về vấn đề an ninh và dòng chảy ma túy sang Mỹ. Ông Trump nhiều lần đề nghị sử dụng sức mạnh quân sự Mỹ để đối phó các cartel Mexico. Mỹ cũng duy trì hoạt động máy bay không người lái trên lãnh thổ Mexico và từng điều tàu hải quân tuần tra gần vùng biển nước này.
CJNG, được thành lập khoảng năm 2009 với sự tham gia của Oseguera, đã vươn lên thành một trong những cartel quyền lực nhất Mexico, vận chuyển ma túy sang Australia, Canada, châu Âu, châu Phi và Nam Mỹ. Bộ Tài chính Mỹ cho biết nhóm này còn mở rộng sang các hoạt động phi pháp khác như trộm nhiên liệu và buôn lậu dầu thô. Bộ trưởng Quốc phòng Mexico cũng lưu ý khoảng 80% vũ khí cartel sử dụng có nguồn gốc từ Mỹ.
Dù chính phủ khẳng định tình hình đã ổn định và các chuyến bay thương mại dự kiến hoạt động trở lại bình thường, giới chuyên gia cảnh báo khoảng trống quyền lực trong CJNG có thể làm bùng phát thêm bạo lực. Theo chuyên gia Vanda Felbab-Brown của Viện Brookings, cái chết của “El Mencho” là “một cơn địa chấn lớn” đối với bức tranh tội phạm ở Mexico và khu vực, trong khi tương lai ban lãnh đạo mới của cartel vẫn là ẩn số.
