Điều từng được coi là “không tưởng” nay đã thành hiện thực: một loạt đồng minh thân cận của Mỹ đồng loạt công nhận Nhà nước Palestine. Chỉ trong chưa đầy một năm, nỗ lực ngoại giao âm thầm của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và giới chức Ả Rập Xê Út đã làm lung lay hiện trạng kéo dài hàng thập kỷ.
Sự thúc đẩy này xuất phát từ sự thất vọng ngày càng lớn của ông Macron trước cách tiếp cận của Israel, trong khi Mỹ – vốn là trung gian truyền thống ở Trung Đông – tỏ ra bất lực trong việc chấm dứt chiến sự tại Gaza. Cùng với Riyadh, Paris đã vận động các nước phương Tây hành động độc lập với Washington để, theo quan điểm của Macron, “cứu vãn tiến trình hòa bình Israel – Palestine.”
Đến cuối tuần qua, Anh, Úc, Canada và Bồ Đào Nha đã tuyên bố ủng hộ công nhận Nhà nước Palestine. Ngày 12/9, tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, Tổng thống Macron chính thức đưa ra tuyên bố công nhận. “Có người sẽ nói là quá muộn, có người cho rằng quá sớm. Nhưng chắc chắn một điều: chúng ta không thể chờ thêm nữa,” ông nhấn mạnh.
Nỗ lực của Pháp và Ả Rập Xê Út cho thấy các cường quốc khu vực có thể lấp khoảng trống mà Mỹ để lại, đồng thời đánh dấu bước đi táo bạo của Macron trong bối cảnh ảnh hưởng của Pháp tại Trung Đông đã suy giảm.
Động lực hình thành sau cuộc tấn công của Hamas vào Israel ngày 7/10/2023. Khi thương vong của người Palestine lên tới hàng chục nghìn, Paris ngày càng mất kiên nhẫn với Washington vì không gây đủ sức ép để Israel dừng chiến sự. Tháng 2/2024, Macron lần đầu tuyên bố công khai rằng việc công nhận Palestine “không phải điều cấm kỵ với Pháp.”
Cuối năm 2024, Riyadh thúc giục Paris vận động thêm các nước phương Tây, coi đây là điều kiện mở đường cho việc bình thường hóa quan hệ giữa Ả Rập Xê Út và Israel. Macron sau đó liên tiếp thăm Saudi Arabia, Jordan và Ai Cập – nơi ông tận mắt chứng kiến thương binh Palestine được điều trị gần Gaza, trải nghiệm khiến ông bị lay động mạnh mẽ.
Tháng 7, trong chuyến thăm cấp nhà nước tới London, ông Macron nói trước Quốc hội Anh: “Với Gaza bị tàn phá và Bờ Tây hằng ngày bị tấn công, chưa bao giờ viễn cảnh về một Nhà nước Palestine lại bị đe dọa như hiện nay.”
Trước thềm hội nghị quốc tế tại New York, Macron bất ngờ gửi thư cho Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas, khẳng định Pháp sẽ công nhận Palestine tại LHQ. Đây là tuyên bố đầu tiên từ một thành viên G7, mở đường cho các đồng minh phương Tây khác làm theo.
Với Macron, công nhận Palestine là bước đi duy nhất còn lại để giữ hy vọng – dù mong manh – cho giải pháp hai nhà nước. Ông nói trên truyền hình Israel tuần trước: “Sự công nhận là một quá trình. Chúng tôi muốn khởi động những cam kết và hành động mới.”
Tuy nhiên, phản ứng từ Tel Aviv rất gay gắt. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cáo buộc Macron “tiếp tay cho chủ nghĩa bài Do Thái” và “thưởng cho Hamas” sau vụ tấn công khiến 1.200 người Israel thiệt mạng. Chính phủ Israel cảnh báo sẽ đáp trả, đồng thời đẩy mạnh kế hoạch xây dựng các khu định cư mới ở Bờ Tây – động thái có nguy cơ phá vỡ các thỏa thuận bình thường hóa với thế giới Ả Rập.
Washington cũng tỏ ra thận trọng. Một quan chức cấp cao Mỹ cảnh báo động thái công nhận có thể “đặt dấu chấm hết” cho cơ hội đàm phán giải pháp hai nhà nước.
Trong khi đó, chiến sự tại Gaza tiếp tục leo thang, với hơn 65.000 người Palestine đã thiệt mạng theo thống kê địa phương, và nhiều khu vực bị biến thành đống đổ nát.
