Cuộc chiến ở Gaza khiến làn sóng phản đối toàn cầu gia tăng, đe dọa tương lai lâu dài của Israel
Hai năm sau các cuộc tấn công đẫm máu của Hamas làm bùng nổ chiến sự trên khắp Trung Đông, các nhà đàm phán đang nhóm họp tại Ai Cập nhằm tìm kiếm một thỏa thuận con tin và kế hoạch rút quân của Israel khỏi Dải Gaza tan hoang.
Israel bước ra khỏi cuộc chiến với tư cách là cường quốc khu vực sau hàng loạt chiến thắng quân sự. Tuy nhiên, cuộc chiến chống lại phong trào vũ trang Hamas cũng khiến nước này ngày càng bị cô lập về chính trị, đối mặt với nguy cơ mất đi sự ủng hộ lâu dài của phương Tây — yếu tố từng mang tính sống còn đối với sự tồn tại của Israel.
Theo giới chức Gaza, hơn 67.000 người Palestine đã thiệt mạng, làm dấy lên những lời kêu gọi mạnh mẽ trên toàn cầu về việc công nhận nhà nước Palestine, đồng thời đẩy Israel vào thế đối lập với một đồng thuận quốc tế đang hình thành.
Sau cú sốc ban đầu từ vụ tấn công của Hamas ngày 7/10/2023, quân đội Israel đã tung ra hàng loạt đòn đánh làm tê liệt các đối thủ chiến lược: lãnh đạo Hamas và Hezbollah bị loại bỏ, chế độ Assad ở Syria sụp đổ, còn chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran bị tổn hại nặng nề.
“Xét về khu vực, Israel đang đối mặt với ít mối đe dọa hơn so với hai năm trước,” chuyên gia Shalom Lipner thuộc Hội đồng Đại Tây Dương nhận định. “Nhưng trên trường quốc tế, họ đang bị kẹt giữa hai làn đạn, và xu hướng dài hạn không hề có lợi.”
Mất lòng bạn bè, cô lập trên trường quốc tế
Sự phẫn nộ với Israel lan rộng từ thế giới Hồi giáo sang châu Âu, thậm chí cả Mỹ — nơi một bộ phận lớn trong Đảng Dân chủ và phong trào MAGA ngày càng phản đối viện trợ cho Israel.
Dù Tổng thống Donald Trump vẫn ủng hộ, sự cô lập của Israel lại giúp ông nắm quyền ảnh hưởng hiếm có: từng buộc Thủ tướng Benjamin Netanyahu xin lỗi Qatar vì một cuộc không kích, ngăn kế hoạch sáp nhập Bờ Tây, và ép Israel chấp thuận thỏa thuận ngừng bắn tại Gaza.
Các nhà phân tích cho rằng tình thế này có thể để lại hậu quả lâu dài, làm xói mòn vị thế quốc tế của Israel cũng như tính chính danh của dự án quốc gia Do Thái.
Từ các trường đại học Mỹ đến các trường trung học châu Âu, sự ủng hộ Palestine và chống chủ nghĩa Do Thái Zionism đang trở thành dấu ấn chính trị của thế hệ trẻ.
“Những người dân Israel và Do Thái bình thường – chứ không phải binh lính hay chính trị gia – sẽ là người gánh chịu hậu quả của làn sóng này trong nhiều năm tới,” bà Mairav Zonszein, nhà phân tích cấp cao của Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, nhận định.
Sức ép từ trong ra ngoài
Trong bài phát biểu tại Liên Hợp Quốc tháng trước, ông Netanyahu chỉ trích các “nhà lãnh đạo yếu đuối” đã công khai lên án Israel nhưng lại bí mật bày tỏ ủng hộ vì “sợ truyền thông thiên vị, cử tri Hồi giáo cực đoan và đám đông bài Do Thái.”
Các cuộc biểu tình phản đối Israel tại phương Tây đúng là có xen lẫn yếu tố cực đoan, khi một số người mang cờ Hamas hoặc Hezbollah. Tuy nhiên, theo bà Nathalie Tocci, Giám đốc Viện Nghiên cứu Quốc tế ở Rome, động lực chính vẫn là phẫn nộ trước cách Israel đối xử với người Palestine và sự im lặng của các chính phủ phương Tây.
“Israel đã đi quá xa — và chính bạn bè phương Tây đã để điều đó xảy ra,” bà nói. “Sự ủng hộ mù quáng đó đang khiến Israel tự hủy diệt về lâu dài.”
Một số đồng minh lại cho rằng tổn hại danh tiếng của Israel chỉ là tạm thời.
“Israel từng vượt qua nhiều chiến dịch bôi nhọ trước đây. Khi chiến tranh kết thúc, mọi thứ rồi sẽ quay lại bình thường,” ông Jonathan Schanzer, Giám đốc Quỹ Bảo vệ Nền Dân chủ ở Washington, nhận định.
Tuy nhiên, những người khác tin rằng việc “trở lại bình thường” là khó xảy ra, đặc biệt nếu ông Netanyahu vẫn nắm quyền.
“Để khôi phục vị thế, trước hết chiến tranh phải kết thúc và rất có thể Israel cần một thế hệ lãnh đạo mới,” cựu Đại sứ Mỹ tại Israel Daniel Shapiro nói. “Đó sẽ là một hành trình dài và gian nan.”
Israel thắng trận, nhưng thua thế
Khi Hamas tấn công Israel hai năm trước, giết khoảng 1.200 người và bắt giữ 251 con tin, họ tin rằng cú đánh này sẽ làm suy yếu Israel và tái khơi dậy làn sóng ủng hộ Palestine trên toàn cầu.
Dù thất bại về quân sự, Hamas đã phần nào thành công ở vế thứ hai. Các kế hoạch ngừng bắn do Mỹ và các nước Ả Rập hậu thuẫn hiện hướng tới thay thế chính quyền Hamas ở Gaza bằng một cơ quan kỹ trị mới.
Trong bài phát biểu cuối tuần qua, ông Netanyahu ca ngợi hai năm qua là “thành tựu lịch sử của dân tộc Israel và của nhân loại.” Song, lập luận lâu nay của ông — rằng sự tồn tại của Hamas khiến việc thành lập nhà nước Palestine là bất khả thi — có thể mất sức nặng nếu thỏa thuận ngừng bắn được thực thi và chính quyền mới ở Gaza hoạt động hiệu quả.
Các quốc gia phương Tây như Pháp, Anh và Canada đã công nhận nhà nước Palestine, bất chấp phản đối từ Tel Aviv.
“Vấn đề Palestine nay đã trở lại trung tâm bàn cờ khu vực và quốc tế,” giáo sư Mkhaimar Abusada từ Đại học Al-Azhar, hiện sống ở Cairo, nhận định. “Đó là thắng lợi chính trị — nhưng người Palestine đã phải trả giá đắt hơn bao giờ hết.”
Trung Đông đổi trục
Sức mạnh quân sự áp đảo của Israel đã khiến các nước trong khu vực tái đánh giá chiến lược. Nếu như Thỏa thuận Abraham năm 2020 nhằm kiềm chế Iran, thì nay sau khi Israel không kích cả Iran, Lebanon, Syria, Yemen và thậm chí một căn cứ Hamas ở Qatar, nhiều nước Ả Rập coi Israel mới là mối đe dọa lớn hơn.
Saudi Arabia gần đây ký thỏa thuận an ninh với Pakistan – quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân – và tăng cường hợp tác với Thổ Nhĩ Kỳ cùng các nước Ả Rập khác.
“Trước đây, khu vực lo sợ Iran trở thành bá quyền. Giờ họ có một thế lực áp đảo khác – chính là Israel,” cựu Thống chế Không quân Anh Martin Sampson nhận định. “Israel đã trở thành cường quốc thống trị khu vực, tự do phô diễn sức mạnh cứng của mình.”
